માવઠાનો મારઃ ગુજરાતનું ₹10,000 કરોડનું સૌથી મોટું રાહત પેકેજ

(Photo Credit: Op India)

ગુજરાત સરકારે તાજેતરમાં કમોસમી વરસાદથી ખેતીના પાકને થયેલા વ્યાપક નુકસાન સામે ₹10,000 કરોડનું જે રાહત-સહાય પેકેજ જાહેર કર્યું છે, તે નિઃશંકપણે રાજ્યના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું કૃષિ રાહત પેકેજ છે અને દેશમાં પણ બીજા ક્રમે આવે છે. જોકે, આ જંગી રકમની જાહેરાત સાથે જ સ્વાભાવિક રીતે પ્રશ્ન થાય છે કે આ પહેલાં રાજ્ય સરકારે ખેડૂતો માટે કયું સૌથી મોટું પેકેજ આપ્યું હતું?

2019નું ₹3,750 કરોડનું રાહત પેકેજ: પૂર્વવર્તી સીમાચિહ્ન

વર્તમાન પેકેજ પહેલાં, ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલું સૌથી મોટું અને મહત્ત્વપૂર્ણ કૃષિ રાહત પેકેજ વર્ષ 2019માં આવ્યું હતું, જેની કિંમત આશરે ₹3,750 કરોડ હતી. આ પેકેજ ઓક્ટોબર-નવેમ્બર 2019માં થયેલા માવઠા અને અતિવૃષ્ટિના કારણે ખેડૂતોને થયેલા નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

પેકેજની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને સંદર્ભ

1. વ્યાપક અસર: 2019માં, સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત અને દક્ષિણ ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં ખરીફ પાકો, ખાસ કરીને કપાસ, મગફળી, ડાંગર, અને શાકભાજીને ભારે નુકસાન થયું હતું. પાક તૈયાર થઈ ગયો હોવા છતાં લણણીના સમયે વરસાદ પડવાથી ખેડૂતોને મોટો આર્થિક ફટકો પડ્યો હતો.

2. SDRFના નિયમોથી ઉપર: આ પેકેજની જાહેરાત સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફંડ (SDRF)ના નિયમોની મર્યાદાથી ઉપર જઈને કરવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે સરકારે નુકસાનની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઉદાર વલણ અપનાવ્યું હતું.

3. સહાયનું માળખું: તે સમયે, પેકેજ હેઠળની સહાયની રકમ પ્રતિ હેક્ટર નક્કી કરવામાં આવી હતી. (દા.ત., બિન-પિયત વિસ્તાર માટે ₹6,800 અને પિયત વિસ્તાર માટે ₹13,500/હેક્ટર સુધીની સહાય, જે તે સમયે મોટી રકમ ગણાતી હતી.)

4. વીમા યોજનાનો ટેકો: 2019ના પેકેજનું સૌથી મહત્ત્વનું પાસું એ હતું કે તે સમયે ગુજરાતમાં પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના (PMFBY) સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં હતી. આનો અર્થ એ થયો કે ₹3,750 કરોડની રાજ્ય સરકારની સહાય ઉપરાંત, ખેડૂતોને વીમા કંપનીઓ તરફથી પણ મોટા પાયે વળતર મળ્યું હતું. અંદાજ મુજબ, વીમા કંપનીઓ દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી રકમ સાથે જોડીએ તો ખેડૂતોને કુલ આર્થિક ફાયદો ₹10,000 કરોડના આંકને સ્પર્શી ગયો હતો.

વર્તમાન પેકેજ સાથે તુલના (₹3,750 કરોડ વિ. ₹10,000 કરોડ)

વર્ષ 2019 અને વર્તમાન પેકેજ વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત રાહતની પદ્ધતિમાં છે:

વિશેષતા	2019નું પેકેજ (₹3,750 કરોડ)	વર્તમાન પેકેજ (₹10,000 કરોડ)
સહાયનો સ્ત્રોત	રાજ્ય સરકાર + PMFBY વીમા વળતર	મુખ્યત્વે રાજ્ય સરકાર
પેકેજનું મૂલ્ય	₹3,750 કરોડ (રાજ્ય સરકારનો હિસ્સો)	₹10,000 કરોડ (રાજ્ય સરકારનો હિસ્સો)
પ્રતિ હેક્ટર સહાય	₹6,800થી ₹13,500 (સરેરાશ)	₹22,000 (અંદાજિત, બે હેક્ટરની મર્યાદામાં)
રાજકીય મહત્ત્વ	તે સમયે ઐતિહાસિક ગણાયું	સંપૂર્ણપણે ઐતિહાસિક અને રાજ્યની સૌથી મોટી સહાય

ટેકાના ભાવે ખરીદી

રાજ્ય સરકાર આગામી દિવસોમાં ખેડૂતો પાસેથી ટેકાના ભાવે આશરે ₹15,000 કરોડથી વધુના મૂલ્યની મગફળી, મગ, અડદ અને સોયાબીનની ખરીદી કરશે. આ ખરીદી શરૂ થવાથી માર્કેટમાં ભાવ સ્થિર થશે અને ખેડૂતોને તેમના પાકનો પૂરતો ભાવ મળી શકશે, જે તેમની આવક માટે બીજો મોટો આધાર બનશે. મગફળી માટે ₹7,263 પ્રતિ ક્વિન્ટલના ભાવે અને ખેડૂત દીઠ 125 મણની મર્યાદામાં ખરીદી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.

સરકારનો સંવેદનશીલ અભિગમ

મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બાદ આ નિર્ણય લેવાયો હતો. મુખ્યમંત્રી અને અન્ય મંત્રીઓએ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓની વ્યક્તિગત મુલાકાત લીધી હતી અને ખેડૂતોની સ્થિતિ જાણી હતી. સરકારે યુદ્ધના ધોરણે 5,000થી વધુ ટીમો ને કામે લગાવીને માત્ર ત્રણ દિવસમાં નુકસાનનો સર્વે પૂર્ણ કરાવ્યો હતો, જે રાહતકાર્યની ગતિ અને સરકારની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે.

વિપક્ષની પ્રતિક્રિયા: જોકે, વિપક્ષ દ્વારા આ પેકેજને અપૂરતું ગણાવીને ટીકા કરવામાં આવી છે. કોંગ્રેસ સેવાદળના અધ્યક્ષ લાલજીભાઈ દેસાઈએ કહ્યું હતું કે, ખેડૂતોને મોટા અને યોગ્ય સહાય મળે એવા પેકેજની અપેક્ષા હતી, જેની સામે ₹10,000 કરોડનું પેકેજ પૂરતું નથી. જોકે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પેકેજ રાજ્યના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું છે અને તે ખેડૂતોને નુકસાનમાંથી બહાર લાવવા માટે પૂરતો ટેકો પૂરો પાડશે.

2019નું ₹3,750 કરોડનું રાહત પેકેજ તે સમયની જરૂરિયાત મુજબનું એક મોટું અને ઉદાર પગલું હતું, જેણે ખેડૂતોને કમોસમી વરસાદના આર્થિક આંચકા સામે ટેકો આપ્યો હતો. જોકે, તેની સાચી અસર PMFBYના કારણે મળેલા વળતર સાથે જોડાવાથી બહુ મોટી બની હતી.

વર્તમાન ₹10,000 કરોડનું પેકેજ, જેની જાહેરાત રાજ્ય સરકારે પોતાની તિજોરીમાંથી કરી છે, તે 2019ના આંકડાને ત્રણ ગણો વટાવી જાય છે. આના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ વર્ષે ખેતીના પાકને થયેલું નુકસાન અભૂતપૂર્વ છે અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલું પગલું પણ એટલું જ વિશાળ અને સંવેદનશીલ છે. આ ₹10,000 કરોડનું પેકેજ ગુજરાતના કૃષિ રાહત ઇતિહાસમાં એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત કરે છે.

- અભિજિત

09/11/2025

આવક બમણી કરવાના સપના અને 'માવઠા'ની વાસ્તવિકતા

વર્ષ 2014માં કેન્દ્રમાં સત્તા પર આવ્યા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના ખેડૂતોની આવક વર્ષ 2022 સુધીમાં બમણી કરવાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક જાહેર કર્યો હતો. આ જાહેરાત એક મોટા નીતિગત પરિવર્તનનો સંકેત હતી, જેમાં કૃષિને માત્ર ઉત્પાદન નહીં, પણ ખેડૂતોની આર્થિક સદ્ધરતાના કેન્દ્રમાં મૂકવામાં આવ્યું. જોકે, આ સંકલ્પના દસ વર્ષ પછી, જ્યારે આપણે વડાપ્રધાનના ગૃહરાજ્ય ગુજરાત તરફ નજર કરીએ છીએ, ત્યારે ચિત્ર તદ્દન વિપરીત અને વેદનાપૂર્ણ દેખાય છે. એક તરફ સરકારી આંકડાઓમાં કૃષિ બજેટમાં અનેકગણો વધારો અને યોજનાઓની ભરમાર છે, તો બીજી તરફ કમોસમી વરસાદ (માવઠું)થી પાક ગુમાવનારા ખેડૂતો આત્મહત્યા કરવા મજબૂર બન્યા છે.

આવક બમણી કરવાના લક્ષ્યાંકની વર્તમાન સ્થિતિ

ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે સરકારે પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN), કૃષિ માળખાગત ભંડોળ (AIF), પાક વીમા યોજના અને MSPમાં વધારો જેવા અનેક પગલાં લીધા છે. સરકારી ડેટા અનુસાર, કૃષિ ક્ષેત્ર માટેનું બજેટ 2007-14ની સરખામણીમાં 2014-25 દરમિયાન અનેક ગણું વધારવામાં આવ્યું છે.

જોકે, નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષણ અહેવાલો સૂચવે છે કે 2022 સુધીમાં આવક બમણી કરવી એક મોટો પડકાર હતો, જેના માટે આવકમાં વાર્ષિક 15% વૃદ્ધિ દર જરૂરી હતો. ઘણા રિપોર્ટ્સ સૂચવે છે કે સરેરાશ ખેડૂતની આવકમાં વધારો થયો છે, પરંતુ મોંઘવારી અને વધેલા ઇનપુટ ખર્ચને ધ્યાનમાં લેતા, વાસ્તવિક (Real) આવક બમણી થઈ શકી નથી. ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો આજે પણ અનિશ્ચિત બજાર અને હવામાનના જોખમો સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે. મોટા પાયે માળખાગત સુધારાના લાભો મળ્યા હોવા છતાં, ખેત પેદાશોના યોગ્ય ભાવ અને હવામાન આધારિત જોખમોનું સંચાલન હજુ પણ સૌથી મોટી સમસ્યાઓ છે.

ગુજરાત પર કુદરતનો કહેર: રવિ પાકને વ્યાપક નુકસાન

તાજેતરમાં, ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર અને અન્ય વિસ્તારોમાં થયેલા અણધાર્યા કમોસમી વરસાદ (માવઠા)ને કારણે ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થયું છે. લણણી માટે તૈયાર રવિ પાકો, જેમાં મુખ્યત્વે મગફળી, કપાસ અને ડુંગળીનો સમાવેશ થાય છે, તે સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગયા છે. અહેવાલો મુજબ, 10 લાખથી વધુ હેક્ટર વિસ્તારમાં ખેતીને નુકસાન થયું છે. ખેડૂતોએ કરેલો વાવેતર ખર્ચ અને મહેનત પાણીમાં ગઈ છે, જેના કારણે દેવાનો બોજ અસહ્ય બની ગયો છે.

આ સ્થિતિમાં, ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉના પંથકમાં એક ખેડૂતના આત્મહત્યાના બનાવથી સમગ્ર રાજ્યમાં ચકચાર મચી છે. પાક નિષ્ફળ જવાથી આર્થિક રીતે ભાંગી પડેલા 49 વર્ષીય ખેડૂતે પોતાની વાડીના કૂવામાં ઝંપલાવીને જીવન ટૂંકાવ્યું. આ ઘટના દર્શાવે છે કે લાંબા ગાળાની નીતિઓ કરતાં, ખેડૂતો માટે તત્કાળ અને અસરકારક રાહત કેટલી જરૂરી છે.

આવો જ અન્ય કિસ્સો પણ સામે આવ્યો છે, આર્થિક તંગી અને પાક નિષ્ફળતાના કારણે ખેડૂતોની વધતી હતાશાનો એક જીવંત અને દુઃખદ ઉદાહરણ દ્વારકા જિલ્લાના ભાણવડ તાલુકામાંથી સામે આવ્યો છે. 37 વર્ષીય ખેડૂત કરસનભાઈ વાવણોટિયાએ કમોસમી વરસાદથી પાક બરબાદ થતા આત્મહત્યા કરી લીધી હોવાના અહેવાલ છે. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, કરસનભાઈએ ખેતી કરવા માટે ગોલ્ડ લોન લીધી હતી અને મોંઘા બિયારણનું વાવેતર કર્યું હતું, પરંતુ પાક તૈયાર થવાના સમયે જ વરસાદથી સંપૂર્ણ નાશ થતાં તેઓ દેવાના ડુંગર નીચે દબાઈ ગયા હતા. આ એકલદોકલ ઘટના હોવા છતાં, તે સમગ્ર ગુજરાતના હજારો ખેડૂતોની વેદના અને આર્થિક દુર્દશાનું પ્રતિબિંબ છે.

સરકારનો પ્રતિભાવ અને ખેડૂતોની અપેક્ષા

કમોસમી વરસાદથી થયેલા નુકસાન બાદ રાજ્ય સરકારે તાત્કાલિક સર્વેની જાહેરાત કરી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી ખેડૂતો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી અને ઝડપથી રાહત-સહાય પેકેજ જાહેર કરવાનો નિર્ધાર વ્યક્ત કર્યો છે.

જોકે, જમીની સ્તરે ખેડૂતોમાં રોષ છે. સરકારી આદેશો અને કૃષિ વિભાગના પરિપત્રોમાં સર્વેની સમયમર્યાદા અંગે વિસંગતતા જોવા મળી હતી (કેટલાક આદેશોમાં 7 દિવસ અને કેટલાકમાં 20 દિવસ), જેના કારણે સહાય મળવામાં વિલંબ થવાની ભીતિ ખેડૂતોને સતાવી રહી છે. ખેડૂતોની મુખ્ય માંગણી સર્વેની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવીને, માત્ર 20-33% નુકસાન નહીં, પરંતુ જ્યાં વ્યાપક નુકસાન થયું છે ત્યાં તાત્કાલિક અને પૂરતું વળતર ચૂકવવાની છે.

વડાપ્રધાનનો ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનો સંકલ્પ એક પ્રશંસનીય અને જરૂરી લક્ષ્યાંક હતો. પરંતુ ગુજરાતમાં સર્જાયેલી વર્તમાન પરિસ્થિતિ ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રના મૂળભૂત વિરોધાભાસને ઉજાગર કરે છે. દેશની મેક્રો-એગ્રીકલ્ચર પોલિસી (ખેત માળખાગત સુધારા) ખેડૂતોના માઇક્રો-લેવલના જોખમો (હવામાનની અનિશ્ચિતતા અને દેવાનો બોજ) સામે નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહી છે.

ખેડૂતોને આત્મહત્યા માટે મજબૂર કરતી સ્થિતિ માત્ર પાક નિષ્ફળ જવાથી નહીં, પણ સમયસર વળતર, પોષણક્ષમ ભાવ અને મજબૂત ગ્રામીણ ક્રેડિટ સિસ્ટમનો અભાવ દર્શાવે છે. જ્યાં સુધી ખેડૂતોને કમોસમી વરસાદ જેવી કુદરતી આફતોમાં તાત્કાલિક અને પૂરતો આર્થિક ટેકો નહીં મળે, ત્યાં સુધી આવક બમણી કરવાનો લક્ષ્યાંક માત્ર સરકારી દસ્તાવેજોમાં જ સિમિત રહેશે અને જમીની સ્તરે ખેડૂતોની વેદના યથાવત્ રહેશે. સરકારે લાંબા ગાળાના સુધારાની સાથે, ટૂંકા ગાળાના સંકટ વ્યવસ્થાપન પર તાત્કાલિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.

ગુજરાતમાં કમોસમી વરસાદ અને તેના કારણે ખેતરોમાં તૈયાર પાકને થઈ રહેલું મોટું નુકસાન અને તેના કારણે ખેડૂતોની આત્મહત્યાનો મામલો માત્ર આર્થિક નહીં, પણ રાજકીય અને સંવેદનાનો મુદ્દો બની ગયો છે. એક તરફ સરકાર ઝડપી સર્વે અને સહાયની ખાતરી આપી રહી છે, તો બીજી તરફ વિપક્ષ અને ખેડૂત સંગઠનો રાહત પેકેજને ઊંટના મોઢામાં જીરા સમાન ગણાવી પૂરતા વળતર અને વિલંબ વગર ચૂકવણીની માગ કરી રહ્યા છે. ખેડૂતોને પૂરું વળતર ક્યારે અને કેટલું મળશે, તે સવાલ હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે.

- અભિજિત

06/11/2025

₹947 કરોડની સહાયની જાહેરાત છતાં ખેડૂતો નિરાશ: સરકાર હવે તો કરો દરકાર!!!

ગુજરાત સરકારે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર 2025માં પડેલા કમોસમી વરસાદથી પાકને થયેલા વ્યાપક નુકસાન માટે ₹947 કરોડના કૃષિ રાહત પેકેજની જાહેરાત કરી, ત્યારે ખેડૂત સમાજમાં રાહતની લાગણી પ્રસરી હતી. જોકે, આ જાહેરાતને દિવસો વીતી જવા છતાં ખેડૂતોના ખાતામાં વળતરની રકમ જમા ન થતાં, હવે રાહતની આશા તીવ્ર આક્રોશમાં પરિવર્તિત થઈ છે. ખરીફ પાકની નિષ્ફળતા બાદ રવિ પાકની વાવણીની મોસમ નજીક આવી રહી છે, ત્યારે રોકડની તંગીનો સામનો કરી રહેલા ખેડૂતો તંત્રની ધીમી ગતિથી ભારે નારાજ છે.

આ પેકેજમાં જૂનાગઢ, કચ્છ, પંચમહાલ, પાટણ અને વાવ-થરાદ સહિત પાંચ જિલ્લાના અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. સરકારે બિનપિયત પાકો માટે પ્રતિ હેક્ટર ₹12,000 અને બાગાયતી પાકો માટે ₹27,500 સુધીની સહાય જાહેર કરી છે. જોકે, આ માત્ર કાગળ પરની જાહેરાત બની રહેતા ખેડૂતો ફરી એકવાર દેવાના બોજ નીચે દબાઈ રહ્યા છે.

ખેડૂતોની કઠોર વાસ્તવિકતા: "તંત્રને અમારી વેદના ક્યારે સમજાશે?"

પાક નુકસાનીના વળતરના વિલંબથી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે સહાયની જાહેરાત યોગ્ય સમયે થઈ, પરંતુ તેની ચૂકવણીમાં થતા વિલંબથી તેનો હેતુ નિષ્ફળ જઈ રહ્યો છે.

સુરેન્દ્રનગરના કપાસ ઉગાડતા ખેડૂત રમણભાઈ પરમારની વેદના સાંભળવા જેવી છે: "અમારો કપાસ પાણીમાં ગરક થઈ ગયો. હવે રવિ પાક વાવવા માટે ખાતર, બિયારણ અને મજૂરીના પૈસા ક્યાંથી લાવીએ? સરકારે દિવાળી પહેલા રાહતની વાત કરી હતી, પણ તહેવાર પૂરો થયા પછી પણ ખાતું ખાલી છે. જો સમયસર પૈસા નહીં મળે તો મારે ફરી વ્યાજે લેવું પડશે. આ સહાય નહીં, પણ દેવાનો ડુંગર વધારવાનું કારણ બનશે."

કચ્છના એક અન્ય ખેડૂત ધરમશીભાઈ, જેમનો મગફળીનો પાક નિષ્ફળ ગયો છે, તેમણે તંત્ર પર સવાલો ઉઠાવ્યા: "સર્વેનું કામ પતી ગયું છે, પછી આટલો વિલંબ શા માટે? શું સરકાર માત્ર જાહેરાતો કરીને ખેડૂતોને શાંત રાખવા માંગે છે? તંત્રને અમારી વેદના અને સમયનું મૂલ્ય ક્યારે સમજાશે?"

પાલભાઈ આંબલિયાનો પત્ર: મુખ્યમંત્રીને સીધો સવાલ

ખેડૂતોની આ નારાજગી અને ચૂકવણીમાં થતા વિલંબના મુદ્દે દ્વારકા જિલ્લા કોંગ્રેસ પ્રમુખ પાલભાઈ આંબલિયાએ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને કૃષિ મંત્રી જીતુ વાઘાણીને પત્ર લખીને તાત્કાલિક ચૂકવણીની માંગ કરી છે.

પાલભાઈ આંબલિયા દ્વારા લખાયેલા પત્રના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

• તાત્કાલિક પગલાંની માંગ: તેમણે પત્રમાં સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે, ₹947 કરોડના રાહત પેકેજની જાહેરાત છતાં જો ખેડૂતોના ખાતામાં પૈસા જમા ન થાય, તો આ સરકારની સંવેદનશીલતા પર પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.
• વહીવટી બેદરકારી પર આક્ષેપ: પત્રમાં આંબલિયાએ ભૂતકાળમાં પણ વીમા પ્રીમિયમની રકમ અને સહાય ચૂકવવામાં થયેલા વિલંબનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, અને આ વિલંબને 'વહીવટી બેદરકારી' ગણાવી છે.
• ઝડપી DBTની માંગ: તેમણે માંગ કરી છે કે રાહત પેકેજની સંપૂર્ણ રકમ તાત્કાલિક ધોરણે DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) દ્વારા અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોના ખાતામાં જમા કરવામાં આવે.
• કાયમી ઉકેલની જરૂરિયાત: આંબલિયાએ પત્રમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે રાહતની જાહેરાત માત્ર રાજકીય હેતુ માટે ન થવી જોઈએ, પરંતુ ખેડૂતોને દેવામાંથી બહાર કાઢવા અને આગામી વાવણી માટે તૈયાર કરવાના નક્કર ઉદ્દેશ્ય સાથે થવી જોઈએ.

વિલંબનું કારણ: ચકાસણી કે ઢીલ?

સરકાર તરફથી સત્તાવાર રીતે એવું કારણ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે કે મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતોના ડેટાની ચકાસણી, બેંક ખાતાઓને આધાર કાર્ડ સાથે જોડવા અને 7/12ના દસ્તાવેજોનું વેરિફિકેશન કરવામાં સમય લાગી રહ્યો છે. વિભાગનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયામાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા જાળવવી જરૂરી છે, જેથી કોઈ ગેરરીતિ ન થાય.

જોકે, વિરોધ પક્ષો અને ખેડૂત નેતાઓ આ દલીલને ફગાવી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યારે ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટની વાત આવે છે, ત્યારે વહીવટી તંત્રને ફાસ્ટ-ટ્રેક મોડ પર કામ કરવું જોઈએ. જો આ વિલંબ વધુ લંબાશે, તો રાજ્યમાં ખેડૂતોના આંદોલન વધુ ઉગ્ર બનવાની સંભાવના છે, જે સરકાર માટે એક નવો રાજકીય પડકાર ઊભો કરી શકે છે. ખેડૂતોની નજર હવે ગાંધીનગર પર છે કે ક્યારે 'વચન' 'વળતર'માં બદલાય છે.

- અભિજિત

27/10/2025